Afkijken Mag! Onderwijs moet het hart raken en verrassen

Door Renate Mamber
, 30 maart 2017

Leestijd: 5 minuten
 

Pedagoog Gert Biesta gaf tijdens de conferentie Afkijken Mag! veel stof tot denken. Hij stond stil bij het nut geraakt en verrast te kunnen worden in het onderwijs, in plaats van steeds iets te moeten hebben geleerd. En de rol die kunst daarbij kan spelen.

Gert Biesta (o.a. professor aan Brunel University London) is een van de meest spraakmakende onderwijspedagogen van het moment. Hij gaf op 28 maart een lezing en werkcollege op Afkijken Mag! – een tweejaarlijks congres op het snijvlak van onderwijs en cultuur voor medewerkers uit onderwijs en kunstsector. Hij nodigde iedereen uit eens bewust te vertragen: in plaats van meegaan in de waan van de dag, stilstaan bij wat onderwijs nu eigenlijk is.

In de wereld zijn

In zijn lezing zette Biesta zijn theorie daarover uiteen. Die heeft alles te maken met verlangens. ‘Als je alleen maar bezig bent je verlangens door te duwen, dan leidt dat in het meest extreme geval tot wereldvernietiging. Maar als je altijd bezig bent je verlangens te onderdrukken, dan leidt dat tot zelfvernietiging. De uitdaging is het middengebied. De school moet proberen om leerlingen in dat middengebied te houden. Het is de taak van de docent om bij kinderen het verlangen te wekken om op een volwassen manier in de wereld te zijn’, betoogde hij. Met ‘in de wereld zijn’ bedoelt hij dus in het middengebied te zijn, het gebied waar je verlangens constant in conflict komen met de realiteit.

Congres Afkijken mag! (Foto: Anna Boukema)

 

Leerkramp

Zelf ziet hij dat veel terug in de kunst. ‘Kunst is het verkennen van je verlangens en het ontmoeten van je grenzen. Bijvoorbeeld bij dans: je wilt iets, maar het is de vraag of je lichaam dat wel kan. In dat proces kom je weerstand tegen.’

Biesta geeft aan dat het reguliere onderwijs daarbij vaak in een ‘leerkramp’ zit. Door steeds de nadruk te leggen op dat er iets geleerd moet worden, ga je er soms aan voorbij dat de ervaring de essentie is: het geraakt of verrast worden. Biesta: ‘Als het onderwijs niet het hart van mensen raakt, gaat er iets mis.’ Ook daarin kan onderwijs volgens hem een voorbeeld nemen aan kunst.

‘Als het onderwijs niet het hart van mensen raakt, gaat er iets mis.’

Waarom?

In het daaropvolgende werkcollege ging Biesta in op diverse praktische vragen. Bijvoorbeeld: Hoe ga je als school om met 21e -eeuwse vaardigheden? En kunnen kunstvakken beter worden gegeven door vakdocenten of eigen leerkrachten? In zijn antwoorden toonde Biesta zich wars van modes. ‘Het is altijd goed om eens iets anders te proberen, ook omdat je dan beter ziet wat de waarde is van wat je had. Maar het gevaar is dat je te snel met de vorm aan de slag gaat en dat je de vraag ‘waarom?’ niet stelt. En soms gooi je dan juist weg wat van waarde is.’

Als voorbeeld geeft Biesta de huidige mode bij universiteiten om interdisciplinair te werken. ‘Je kunt alleen goed interdisciplinair werken als je de disciplines goed hebt omlijnd.’ Ook brak hij min of meer een lans voor de vakdocent of de kunstenaar in het onderwijs, omdat die juist kan brengen wat het reguliere onderwijs te weinig heeft: geraakt en verrast worden.

Nut van verveling

‘Het zet aan tot denken’, zei een medewerker uit het kleuteronderwijs na afloop. ‘Bijvoorbeeld over het nut van verveling en weerstand. Als morgen een kleuter al na vijf minuten zegt “Ik ben klaar”, dan ga ik daar toch misschien iets anders mee om.’

 

Het congres Afkijken Mag! wordt georganiseerd door Kenniscentrum Cultuureducatie Rotterdam (KCR)

foto: Anna Boukema

Een reactie plaatsen